Өлім бардың малын шашады,
Жоқтың артын ашады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — өлім келгенде бай адамның жиналған малы біртіндеп тарайды, ал кедей адамның жоқ-жітігі, таршылықтағы қалпы анық көрінеді. Астарлы мағынасы — өмірдің өткінші екенін, адам байлыққа да, жоқшылыққа да мәңгі сүйеніп қала алмайтынын ескертеді. Қай адам болсын, өлім алдында тең, сондықтан дүние жинауға мастанбау, тірі кезде қадірлі іс пен жақсы ат қалдыру керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы “бар” — дәулетті, мүмкіндігі мол адам; “жоқ” — тұрмысы төмен, таршылық көрген жан. “Малын шашады” дегені байлықтың ыдырап, мұра болып бөлінуін, дүниенің қолға тұрмайтын сипатын білдіреді. “Артын ашады” тіркесі адамның өмір бойы жасырып жүрген күйін, шын тұрмысын, артында қалған ізін әшкерелейді. Яғни өлім бәрін теңестіріп, сыртқы сәннен гөрі ішкі адамдықты алға шығарады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал материалдық дүние ғана өмірдің өлшемі емес екенін ұқтыру үшін айтылады. Мысалы, адам бар күшін тек ақша жинауға жұмсап, ешкімге пайдасы тимей өтсе, артында берекелі іс қалмайды. Ал өмірде қарапайым болса да, адал еңбек етіп, жақсылық жасаған жанның аты ел есінде қалады.
Joqtyń artyn ashady.