Саудагерде иман жоқ, арын сатады,
Өтірікшіде иман жоқ, жанын сатады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам иманы мен ар-ұяты жоқ болса, оның өз пайдасы үшін кез келген нәрседен тайынатынын ескертеді. Саудагерде иман жоқ десе, ол адалдықты ұмытып, пайда үшін арын да сатуы мүмкін деген астар бар. Ал өтірікшіде иман жоқ дегені — өтірікке үйір адам шындықтан безіп, ақиқат пен адамдық құндылықты аяқасты етеді деген ой. Яғни мақал тек екі кәсіп иесін емес, мінезі бұзылған, ар мен шындықты бағаламайтын адамды сынайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «арын сату» тіркесі — ең қымбат рухани құндылықтан айырылу, пайдаға бола намысты аяққа басу дегенді білдіреді. «Жанын сату» — өтіріктің шегі жоқ, адам өз болмысын, абыройын, ішкі тазалығын жоғалтады деген ауыр бейне. Сауда мен өтірік қатар алынуы бекер емес: бірінде пайдақорлық, екіншісінде алдау арқылы адамшылықтан алыстау суреттелген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгінгі күні де өзекті. Мысалы, бір адам тауарды әдейі қымбат сатып, сапасын жасырып, жұртты алдаса — ол арын саудаға салғанмен тең. Немесе әлеуметтік желіде жалған ақпарат таратып, басқаны шатастырса — бұл өтірікпен өмір сүрудің көрінісі. Мақал адамды адал болуға, шындықты ұстануға шақырады.
Ótirikshide ıman joq, janyn satady.