Құдай атқан оңалар ,
Аруақ атқан оңалмас .
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуге түскен ауыр сөз бен жаман қарғыс бірдей емес деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы — егер адамға Құдайдың сынағы, тағдырдың салмағы тисе, ол сабырмен, еңбекпен, тәубемен түзелуі мүмкін; ал ата-баба аруағының, яғни киенің, обал-сауаптың, рухани обаның назасына қалған іс оңалуы қиын. Халық мұнда тек сыртқы қиындықты емес, ішкі рухани тазалықты да жоғары қояды.
Образдар мен теңеулер
«Құдай атқан» деген тіркес — тағдырдың, жазмыштың салған ауыртпалығын меңзейді. Ол адам басынан өтетін сынақ, күйзеліс, жоқшылық сияқты жағдайларды білдіреді. Ал «аруақ атқан» — ата-баба аруағы разы болмайтын, обалға, қиянатқа, әділетсіздікке ұрынған істі аңғартады. Мұнда аруақ — халық түсінігіндегі қасиетті рухани күш, сондықтан оның «атқан» күйі ең ауыр қарғыс ретінде суреттеледі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал адамды адал болуға, біреудің ақысын жемеуге, обалдан сақтануға үндейді. Мысалы, бір адам еңбекақысын бермей, өзгені алдаса, уақыт өте оның ісі өнбей, атына кір келуі мүмкін. Ал басына жай ғана қиындық түссе, ол сабыр етіп, әрекет қылса, қайтадан түзеледі.
Arýaq atqan ońalmas .