Арғымақ аттың құйрығы
әрі жібек, әрі қыл.
Ер жігіттің белгісі
әрі мырза, әрі құл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ер жігіттің мінезі қос қырлы болуға тиіс екенін айтады. Бір жағынан, ол мырза, жомарт, кеңпейіл, елге сыйлы болуы керек. Екінші жағынан, өз ісіне келгенде құлдай еңбекқор, кішіпейіл, қызметке дайын, жауапкершілігі берік болуы шарт. Тура мағынада аттың құйрығы жібектей жұмсақ көрінгенімен, қылы да бар; сол сияқты жігіттің бойында да нәзіктік пен қайрат қатар жүреді. Астарлы мағынасы — нағыз азамат тек күшті ғана емес, мінезі орнықты, адамға құрметпен қарайтын, бірақ қажет жерде еңкейіп еңбек ете білетін жан.
Образдар мен теңеулер
«Арғымақ ат» — сән-салтанаттың, тектіліктің, ерлік пен серіктің бейнесі. Оның «құйрығы» арқылы халық сыртқы көрік пен ішкі беріктікті қатар көрсеткен. «Жібек» — жұмсақтық, әсемдік, инабаттылықты білдірсе, «қыл» — беріктік, төзім, қаттылықтың нышаны. Ал «әрі мырза, әрі құл» дегені жігіттің бірде биіктік танытып, бірде қарапайым еңбек адамы бола алуын меңзейді.
Қазіргі өмірде
Бүгін бұл мақал басшыға да, студентке де, кез келген азаматқа қатысты айтылады: адам өз орнын білсін, кеудемсімесін, бірақ намысты да жоғалтпасын. Мысалы, қызметте беделді менеджер ұжымға талап қоя отырып, өзі де жұмыстың ауырын бірге көтерсе, халық оны осы мақалға сай азамат дейді.
ári jibek, ári qyl.
Er jigittiń belgisi
ári myrza, ári qul.