Тіл сүйексіз, ерін жиексіз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөздің өте өткір, әрі тоқтаусыз болатынын білдіреді. Тілдің сүйегі жоқ болғандықтан, ол оңай сөйлеп кетеді, ал еріннің жиексіздігі сөздің шегі жоқ екенін меңзейді. Астарлы мағынасы — адам сөйлегенде абай болуы керек, өйткені орынсыз сөз дау туғызады, біреудің көңілін жаралайды немесе өз басына қиындық әкеледі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тіл» мен «ерін» — адамның сөйлеу мүшелері ғана емес, сөздің символы. «Сүйексіз» дегені тілдің тоқтаусыз, еркін қозғалатынын білдірсе, «жиексіз» дегені ерінге шек жоқ, яғни айтылған сөзді тежеп тұратын бөгет аз дегенді аңғартады. Бұл образдар сөздің жылдам тарайтынын, ал оны қайтарып алудың қиын екенін әсерлі көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, чатта немесе күнделікті әңгімеде орынсыз сөйлеп қойған адамға қатысты жиі айтылады. Мысалы, біреу ашумен пікір жазып, кейін ел алдында ұятқа қалса, оған «Тіл сүйексіз, ерін жиексіз» деп ескерту жасайды. Бұл — сөзді ойланып айтуға шақыратын өмірлік сабақ.