Айы жеткен айында,
Күні жеткен күнінде өледі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әр нәрсенің өз уақыты, өз мерзімі бар екенін білдіреді. Тура мағынасында айы мен күні жеткен кезде адамның өмірі де аяқталады деген ой айтылады. Астарлы мағынасы — дүниедегі барлық құбылыс тағдыр мен уақыт өлшеміне бағынышты, ештеңе ерте де, кеш те болмайтынын еске салады. Сондықтан адам өмірдің өтпелілігін түсініп, сабыр сақтауы керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «айы жеткен ай», «күні жеткен күн» деген тіркестер — уақыттың пісіп-жетілуін, меженің толуын бейнелейтін образды сөздер. Мұнда ай мен күн жай ғана табиғат өлшемі емес, адамның ғұмыр жолының белгісі ретінде алынған. Яғни өмір де ай сияқты толып, күн сияқты батып отырады деген философиялық ой бар.
Қазіргі өмірде
Қазіргі өмірде бұл мақал адамды асығыстықтан сақтандырып, бәрінің өз уақыты барын түсіндіру үшін қолданылады. Мысалы, бір адам «бәрі бірден болу керек» деп күйзелсе, үлкендер «айы жеткен айында, күні жеткен күнінде өледі» деп сабырға шақырады. Бұл сөз арқылы адам тағдырға мойынсұнып қана қоймай, өмірдің әр сәтін қадірлеуге үйренеді.
Kúni jetken kúninde óledi.