Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
788.7K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Тымырсық болса, ер оңбас,
Тоңға жатса, мал оңбас.
Тоңға жатса, мал оңбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ауа тымырсық, қапырық болса, адамға да, малға да жайсыз; ал тоңның, яғн...
Жеңген ит желкесінен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында иттің жеңісі туралы айтқандай көрінеді. Астарлы мағынасы — біреуді жеңге...
Әркімнің өзіне лайық қалыбы бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр адамның өз болмысы, мінезі, қабілеті, тәрбиесі мен өмір сүру дағдысы бөлек болатынын...
Айқайы көптің айтары жоқ.
**Негізгі мағынасы** Айқайы көптің айтары жоқ деген мақал көп сөйлеп, даурығып жүрген адамның сөзі салмақсыз болатынын...
Түйе ағаш басын кемірсе,
Ешкі таңданады.
Ешкі таңданады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өзіне тән емес нәрсеге қарап таңданатынын, бірақ кейде өзі де сондай оғаш іске барып...
Ала жіпті көрген жылан деп қорқады.
**Негізгі мағынасы** Ала жіпті көрген жылан деп қорқады деген мақал адамның өз басынан өткен не естіген жағымсыз оқиғаға...
Құрсағы жібіген ит жатпас.
**Негізгі мағынасы** Құрсағы жібіген ит жатпас деген мақал аш адамның тыныш отыра алмайтынын білдіреді. Тура мағынасында...
Арпасыз дорбаны ат иіскемейді.
**Негізгі мағынасы** Арпа — аттың жемі, ал дорба — сол жем салынатын орын. «Арпасыз дорбаны ат иіскемейді» дегені тура м...
Телі-тентектің қолында темір сөйлейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қолында темір, яғни қару немесе қатты зат ұстаған тентек адам одан жам...
Білсең қызайыңмын,
Білмесең құдайыңмын.
Білмесең құдайыңмын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды тану, бағалау мәселесін астарлап жеткізеді. Біреудің шын қадірін, ішкі болмысын бі...
Қайғы қан аздырады,
Мылжың ми тоздырады.
Мылжың ми тоздырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз уайым мен көпсөзділіктен сақтандырады. Бірінші жолдағы «қайғы қан аздырады...
Жын да бейімдіні ұрады.
**Негізгі мағынасы** «Жын да бейімдіні ұрады» деген мақал адам өз әлсіздігін, салақтығын, қорғансыздығын танытса, кез к...
Иесі баққан ит семіз.
**Негізгі мағынасы** Иесі күтіп, дұрыс баптаған иттің күйі жақсы болады деген тура мағынадан бөлек, бұл мақал кез келген...
Замана зұлымдықты көтермейді.
**Негізгі мағынасы** «Замана зұлымдықты көтермейді» деген мақалдың тура мағынасы — уақыт, өмір ағымы жамандықты, әділет...
Тақиялы бас талайды көреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — басында тақиясы бар адам талай нәрсені көріп, өмірдің әртүрлі сын-сына...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.