Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Көңілдің жықпас, көйлек жыртпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі ниеті мен көңіл күйінің тазалығын меңзейді. Яғни жақсы ниет, жылы жүрек адам...
Дабысына табысы сай.
**Негізгі мағынасы** Дабысына табысы сай деген мақал адамның сөзі, даңқы, уәдесі не көрсеткен бейнесі оның шынайы ісімен...
Дүние - ұшып кеткен құс,
Жақсылық - көрген түс.
Жақсылық - көрген түс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал дүниенің өткінші, тұрақсыз екенін ескертеді. Байлық, мансап, қызық атаулы ұзақ тұрмайды,...
Жақсы атағыңды жоғалтқанша,
Жұлыныңды үз.
Жұлыныңды үз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның абыройы мен беделі мал-мүліктен де қымбат екенін аңғартады. Тура мағынасында: кер...
Айқайы көптің айтары жоқ.
**Негізгі мағынасы** Айқайы көптің айтары жоқ деген мақал көп сөйлеп, даурығып жүрген адамның сөзі салмақсыз болатынын...
Ұры ұрлығын қойса да,
Ұры аты қалмайды.
Ұры аты қалмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ұрлық істеген адам кейін ол әрекетін тоқтатса да, бұрынғы жаман аты бі...
Түйе ағаш басын кемірсе,
Ешкі таңданады.
Ешкі таңданады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өзіне тән емес нәрсеге қарап таңданатынын, бірақ кейде өзі де сондай оғаш іске барып...
Түйенің сүйген шөбі - жантақ.
Тиіннің сүйген асы - жаңғақ.
Тиіннің сүйген асы - жаңғақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр тіршіліктің өз несібесі, өзіне лайық азығы болатынын білдіреді. Түйе үшін жантақ — әрі...
Аузы дәм білмегеннің,
Мұрыны иіс білмес.
Мұрыны иіс білмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аузы дәм татпаған адам иісті де дұрыс сезбейді. Астарлы мағынасы — бір...
Сараңдық ауылдастан, не бауырластан жұғады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сараңдықтың жақсы қасиет емес екенін, оның адамға жұқпалы мінез сияқты тарайтынын ескерт...
Бас мүлгісе, аяқ сүрінеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адам басы мүлгіп, сергектігін жоғалтса, аяғы да сүрініп, қателікке ұры...
Жын да бейімдіні ұрады.
**Негізгі мағынасы** «Жын да бейімдіні ұрады» деген мақал адам өз әлсіздігін, салақтығын, қорғансыздығын танытса, кез к...
Ботасын алма біреудің,
Өз тайлағың кетеді.
Өз тайлағың кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің өзінде барын қызғанып, тартып алуға әуестенбе деген ойды білдіреді. Тура мағына...
Сауысқан бір шоқып, қырық қаранады.
**Негізгі мағынасы** Сауысқан бір рет шоқып алған соң, қайта-қайта жан-жағына қарап, сақтанып тұрады. Мақалдың тура мағ...
Төбелестен кейін жұдырық сермемейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — төбелес аяқталған соң жұдырық сілтеудің пайдасы жоқ. Астарлы мағынасы...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.