Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
272
Орташа
Сұрыптау:
Көше білмеген көлік өлтірер,
Сөйлей білмеген өзіне сөз келтірер.
Сөйлей білмеген өзіне сөз келтірер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі түрлі сақтықты қатар үйретеді. Біріншісі — жолды, көше мен бағытты білмей көлік жүргі...
Бұзылған қатын бұралқы итпен тең.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында әйелдің бұзылған, жөнсіз, тәрбиесіз мінезін өте төмен бейнемен салыстыра...
Иттің құсығы өзіне тәтті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз ісі, өз мінезі, өз әдеті ең қымбат болып көрінетінін білдіреді. Тура мағынасынд...
Қайыршыға қайыршы ермейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір қайыршы екіншісіне еріп жүрмейді, өйткені екеуінің де қолында ештең...
Жеңіл тулақ желге ұшар.
**Негізгі мағынасы** Жеңіл тулақ желге ұшар деген мақалдың тура мағынасы — салмағы жоқ, жеңіл нәрсені жел оңай көтеріп ә...
У ішсең де уытын тауып іш.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — уды ішсең де, оның уытын, яғни әсері мен күшін толық сезініп іш деген...
Өңештен өткен өзіңдікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тамақ өңештен өтіп, қарынға түскен соң ол адамға сіңеді, яғни өзінікі...
Сыйласқанның итіне кет дегенің,
Өзіне кет дегенің.
Өзіне кет дегенің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сыйласып, араласып жүрген адамның итіне «кет» деп айту — сол үй иесіне,...
Денесі икемдінің келбеті сүйкімді.
**Негізгі мағынасы** Денесі икемді, қимылы ширақ, жүрісі жинақы адам сырт көзге де сүйкімді көрінеді. Мұнда тура мағынад...
Сасық суға ащы бұта бітеді,
Сасық суда бақа айғырлық етеді.
Сасық суда бақа айғырлық етеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — лай, сасық суда өсетін өсімдік те, тіршілік ететін бақа да сол ортаның...
Сөзден қорықпаған сойылдан қорықпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөзге шыдамды, уәжге берік, мінезі қайсар болса, сыртқы қысымнан да сескенбейтіні...
Түйе деген жануар,
Түзде жүрсе семірер.
Тіздеп қойса аяғын,
Тұзға қарай емінер.
Түзде жүрсе семірер.
Тіздеп қойса аяғын,
Тұзға қарай емінер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал түйенің мінезі арқылы адамның бір қасиетін тұспалдайды: табиғатында керексіз не пайдасыз...
Үлкен жау - өңеш.
**Негізгі мағынасы** Үлкен жау — өңеш деген мақал адамның ең қауіпті дұшпаны сырттан емес, өз ішіндегі ашкөздік, тойымсы...
Құстың қайдан екенін сұрама, сайрағанын сұра.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның шыққан тегіне, руына не қай жерден келгеніне көп үңілмей, оның ісіне, өнеріне, қа...
Құлан семірген жеріне жынын шашады.
**Негізгі мағынасы** Құлан өзі семірген, қорек тапқан жеріне қайта келіп, сол жерді былғайды деген тура мағына бар. Аста...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.