Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
790.4K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Сүзеген сиырға Қүдай мүйіз бермейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сүзеген, яғни ашулы, басқаға мүйізімен тиісетін сиырға Құдай мүйіз бер...
Ұры жете алмайтын жаудікін алады,
Соңынан қуа алмайтын жаяудікін алады.
Соңынан қуа алмайтын жаяудікін алады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ұры өзінен әлді, жетуге қиын адамның емес, қорғаны әлсіздің дүниесіне к...
Ұштығы түгіл, пұштығы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір заттың не істің ұшы да, ізi де жоқ, ешқандай белгісі қалмағанын бі...
Құлды мақтайын десең алысқа сат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — құлды асыра мақтай бастасаң, оның құнын көтеріп, алысқа сатып жіберуг...
Патшаның қолтығы кең, құйрығы ұзын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында патшаның ықпалы зор, айналасы кең, билігі мықты екенін аңғартады. Астарл...
Алтын жерде жатпайды,
Жаман ұста суын таппайды.
Жаман ұста суын таппайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жерге тасталып жатпайды, яғни бағалы нәрсе ұзақ уақыт қараусыз...
Ұрыға құрық берген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сенімсіз, жаман ниетті адамға қолдау көрсетсең, ол сол мүмкіндікті өз пайдасына бұрып жіб...
Сабы алтын болса да,
Көсеудің көсеу аты қалмайды.
Көсеудің көсеу аты қалмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сабы алтын болғанымен, көсеу — отқа арналған қарапайым құрал, оның ата...
Сараңның жиған малы арам.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сараң адамның дүние-мүлкі қанша көп болса да, оның берекесі болмайтынын білдіреді. Тура м...
Көз көргенді ой таниды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның көзімен көргені, өмірден өткерген тәжірибесі ойына берік орнығып, ақылмен танып-...
Жалақ кісі тілінен жазар,
Таз кісі қолынан жазар.
Таз кісі қолынан жазар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның мінезі мен ісіне қарай қоғамдағы орнын, қадірін түсіндіреді. Тура мағынасында: жа...
Дос адамның белгісі қарлығаштай
Қас адамның белгісі қара тастай.
Қас адамның белгісі қара тастай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезін екі түрлі бейнемен салыстырады. Дос адам қарлығаштай — жеңіл, жылы, жанға жа...
Шөл жағалап қонба, көл жағалап қон.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға қонатын, тұрақтайтын орнын дұрыс таңдауды ескертеді. Тура мағынасында шөлдің жиегі...
Қасың мен досыңды,
Қас-қабағы танытар.
Қас-қабағы танытар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жан дүниесін, мінезі мен көңіл күйін сырт келбеттен, әсіресе қасы-қабағынан аңғар...
Құдайдан қорықпаған,
Адамнан ұялмас.
Адамнан ұялмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — Құдайдан қорықпайтын, яғни иман мен арды ойламайтын адам, адам баласын...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.