Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
790.2K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Ақсақтың ақырын бақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің осал тұсын, кемшілігін не әлсіздігін басына салмай, оны ұқыппен, сақтықпен бақыл...
Жылылық - күннен, мейірімділік - адамнан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша күн жерге жылу береді, ал адам жүрегінен мейірім төгеді. Астарлы...
Өз сүйгенің өзіңе, үрдей көрінер көзіңе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жақсы көрген нәрсесін немесе жанға жақын кісісін өзгеден ерекше, тіпті айрықша әд...
Ханға - хандық, биге - билік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр адамға өз орны, өз міндеті лайық дегенді білдіреді. Тура мағынасында ханға ел басқару,...
Ордалы құлан ақсағын білдірмес.
**Негізгі мағынасы** Ордалы құлан — көп, ұйымшыл, қуатты үйір деген ұғым. Мақалдың тура мағынасы: құлан үйірімен жүрсе,...
Құлағынан күн көрінген.
**Негізгі мағынасы** «Құлағынан күн көрінген» деген тіркес тура мағынасында адамның құлағы өте үлкен, не өте қалқиған б...
Семірген сайын тауықтың арты бітер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тауық семірген сайын оның арты бітеліп, қозғалысы ауырлайтыны. Астарлы...
Бақылдың бауы көгермес,
Көгерсе көбеймес.
Көгерсе көбеймес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: баулы, байланып тұрған нәрсе көгеріп, өсіп-өнбейді, ал көгерсе де көбей...
Бас асауға жез ноқта.
**Негізгі мағынасы** «Бас асауға жез ноқта» деген мақал біреудің өз бетімен кететін, айтқанға көнбейтін, тентек не қыңы...
Батырдың бір ісі тентек,
Қорқақтың екі ісі тентек.
Қорқақтың екі ісі тентек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал батыл адам мен қорқақ адамның іс-әрекетін салыстырады. Батыр кейде асығыстықпен немесе қа...
Ымыраны бұзбақ - жаманның ісі;
Қатарды бұзбақ - шабанның ісі.
Қатарды бұзбақ - шабанның ісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал татулық пен ретке қарсы шығу жаман іс екенін ескертеді. «Ымыраны бұзбақ» дегені — адамдар...
Нау жүрген жерде дау жүреді.
**Негізгі мағынасы** Нау жүрген жерде дау жүреді деген мақал бір істің басында берекесіздік, ретсіздік, ұрыс-керіс көп б...
Ақылды үйленгенше,
Ақымақ ұл сүйеді.
Ақымақ ұл сүйеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ақылды адам үйлену арқылы өз өмірін саналы түрде құрады, ал ақымақ ұл а...
Түйенің табаны түскен жер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе жүрген жердің табаны түсіп, із қалатыны. Астарлы мағынасы — үлкен...
Әншейін сұрағанға берсең,
Өзіңді қорлағаның.
Өзіңді қорлағаның.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр сұрағанға ойланбай бере салудың дұрыс еместігін ескертеді. Тура мағынасында біреу жай...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.