Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
134.3K
Қаралым
204
Орташа
Сұрыптау:
Жалақ кісі тілінен жазар,
Таз кісі қолынан жазар.
Таз кісі қолынан жазар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның мінезі мен ісіне қарай қоғамдағы орнын, қадірін түсіндіреді. Тура мағынасында: жа...
Сөздің соңы басталуынан белгілі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің аяқталуы оның басынан-ақ аңғарылатынын білдіреді. Яғни адам сөйлей бастағандағы ой...
Жөн сөзге мал да маңырайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы, орынды, дәл айтылған сөздің күші зор екенін білдіреді. Тура мағынасында малдың өзі...
Жаққанда түтін шалынады,
Айтқанда сыр алынады.
Айтқанда сыр алынады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сөзінен тануға болатынын білдіреді. От жаққанда түтіннің шыққаны сияқты, адам сөйл...
Мылжың үндемесе, басы ауырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көп сөйлеп, орынсыз сөзге әуес адам бір сәт үнсіз қалса, ішкі мазасыздығы артып, өзіне ау...
Ауызына сөз тұрмастың,
Бір жерде өзі тұрмас.
Бір жерде өзі тұрмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал аузына ие болмай, орынсыз сөйлей беретін, сөзіне тоқтамайтын адам тұрақсыз келеді дегенд...
Кейде сөз де буылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кей сәтте адамның айтары болса да, ішкі күйі, қысылу, ренжу не таңдану салдарынан сөзін ж...
Өтірік ұшы -екеу, шындықтікі - төртеу.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өтіріктің жолы қысқа, шала-жансар болатынын, ал шындықтың аяғы нық, салдары кең болатынын...
Шабына түртіп, шамына тиеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің намысына, ашуына тиетін сөзді не қылықты айтып тұр. Тура мағынасында «шабына түр...
Тәтті сөз, түзу ой - тағдыр сыйы.
**Негізгі мағынасы** Тәтті сөз бен түзу ой — адамның бойындағы үлкен қасиет. Бұл мақал сөзді әдеппен, жылы сөйлей білуді...
Атлас қымбат, бөз арзан,
Көп сөйлеген сөз арзан.
Көп сөйлеген сөз арзан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қымбат атлас матамен арзан бөзді салыстыру. Астарлы мағынасы — әр нәрс...
Даурықпа сөз - дабыра мінез.
**Негізгі мағынасы** «Даурықпа сөз - дабыра мінез» деген мақал босқа көп сөйлеу, орынсыз айқай-шу, өзіне назар аудартуғ...
Өзіңді сөзіңмен кем көрсетпе.
**Негізгі мағынасы** Өзіңді сөзіңмен кем көрсетпе дегеніміз — адамның өз қадірін сақтап, орынсыз, ойсыз сөзбен абыройын...
Құлақ естімес, естісе кешікпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсе құлаққа жетпесе, адам оны біле алмайды, ал естісе де, ол хаб...
Қолы қимылдаған адамға кедейлік жоқ,
Ауызы қимылдаған адамға аштық жоқ.
Ауызы қимылдаған адамға аштық жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал еңбек еткен, әрекет қылған адам таршылық көрмейді деген ойды білдіреді. «Қолы қимылдаған»...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.