Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
166.3K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Өзіңді сөзіңмен кем көрсетпе.
**Негізгі мағынасы** Өзіңді сөзіңмен кем көрсетпе дегеніміз — адамның өз қадірін сақтап, орынсыз, ойсыз сөзбен абыройын...
Мылжың үндемесе, басы ауырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көп сөйлеп, орынсыз сөзге әуес адам бір сәт үнсіз қалса, ішкі мазасыздығы артып, өзіне ау...
Өтірік ұят, шындық - зият.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөзіндегі адалдық пен шыншылдықты жоғары қояды. Өтірік айту сырттай ұятсыз көріні...
Сойыл жарасы бітер,
Тіл жарасы бітпес.
Тіл жарасы бітпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің жарасы таяқтың жарасынан да ауыр болатынын білдіреді. Таяқпен соққан дене жарасы...
Қаңқу сөздің қоспасы көп.
**Негізгі мағынасы** Қаңқу сөздің қоспасы көп деген мақал ел ішінде айтылған алып-қашпа сөздің, өсек-аяңның шындығы толы...
Өлең - сөздің патшасы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өлеңнің сөз өнері ішіндегі ең биік, ең көркем түрі екенін білдіреді. Тура мағынасында өл...
Шешімді білмейтін
Кесімді сөз айта алмайды.
Кесімді сөз айта алмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — істің байыбына бармай, шешімін түсінбей тұрып кесіп сөйлеген адам дұры...
Адам құрсақтан арымайды,
Құлақтан ариды.
Құлақтан ариды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адам құрсақта жатқанда бұзылмайды, ал құлақ арқылы естіген сөзден, көрг...
Сынасуға жараған сыйласуға да жарайды.
**Негізгі мағынасы** Сынасуға жараған адам сыйласуға да жарайды деген сөз. Яғни біреумен қалжыңдасуға, әзіл айтып, мінін...
Оймақтай ауыздан оттан бетер сөз шығады.
**Негізгі мағынасы** Оймақтай ауыздан оттан бетер сөз шығады дегені — аузы кішкентай, өзі әлсіз көрінген адамнан да өте...
Әр сөздің орны басқа, мәні бөлек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр сөзді орнымен, ойланып айту керек дегенді білдіреді. Бір ғана сөздің өзі жағдайға қара...
Кекесін сөздің кеселі,
Біреуді табады, кейде өзін қабады.
Біреуді табады, кейде өзін қабады.
**Негізгі мағынасы** Кекесін, мысқыл аралас сөздің түбі көбіне зиянға апарады. Біреуді келемеждеп, әжуалаған адам сырт к...
Қыдыр сөз - күйдіргі.
**Негізгі мағынасы** «Қыдыр сөз – күйдіргі» деген мақал сөздің қуаты өте күшті екенін білдіреді. Тура мағынасында қыдырғ...
Жылап айтқан шынға нанады,
Күліп айтқан өтірікке нанады.
Күліп айтқан өтірікке нанады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөзді қабылдауы тек мазмұнға емес, оны айту мәнеріне де байланысты екенін білдіре...
Кейде сөз де буылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кей сәтте адамның айтары болса да, ішкі күйі, қысылу, ренжу не таңдану салдарынан сөзін ж...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.