Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
134.3K
Қаралым
204
Орташа
Сұрыптау:
Ақылды аузын жауып, ділін ашар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылды адам көп сөйлемей, сөзін орнымен ұстайтынын білдіреді. Тура мағынасында — аузы жаб...
Тілмен байланған қолмен шешілмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің күші кейде істен де, қол күшінен де өткір екенін білдіреді. Тура мағынасында бір н...
Өтірікші мен өсекші егіз.
**Негізгі мағынасы** «Өтірікші мен өсекші егіз» деген мақал өтірік айту мен өсек тарату бір-біріне өте жақын, тіпті егі...
Жер құлағы жетеу.
**Негізгі мағынасы** «Жер құлағы жетеу» деген мақалдың тура мағынасы жоқ, ол астарлы түрде айтылады. Мағынасы: жерде, е...
Көп сөз есекке жүк.
**Негізгі мағынасы** Көп сөз есекке жүк деген мақал артық, орынсыз сөйлеудің пайдасыз екенін білдіреді. Тура мағынасында...
Айырылмас көршіңе ауыр сөз айтпа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көршімен тату тұрудың, бір-біріне ауыр сөз айтпай, сыйластық сақтаудың маңызын білдіреді....
Сөз түпсіз, өмір шексіз.
**Негізгі мағынасы** «Сөз түпсіз, өмір шексіз» деген мақал сөздің де, өмірдің де ауқымы кең, терең екенін білдіреді. Ту...
Сұрау оңай, жауап беру қиын.
**Негізгі мағынасы** Сұрау — адамға ең жеңіл іс, ал сұраққа дәл, орынды әрі жауапкершілікпен жауап беру — ой мен білімді...
Белгі болса, жолдан адаспас,
Білімді болса, сөзден жаңылмас.
Білімді болса, сөзден жаңылмас.
**Негізгі мағынасы** Белгісі, бағдары бар адам жолда адаспайды; ал білімі, түсінігі бар адам сөйлегенде шатыспайды. Бұл...
Бетке айтқаннын, зәрі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шындықты бетке тіке, ашық айтуда қатігездік не қастық болмайтынын білдіреді. Яғни, егер с...
Жақсы аттың тісін ашпа,
Жақсы кісінің жасын сұрама.
Жақсы кісінің жасын сұрама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға орынсыз сұрақ қоймауды, артық әңгіме айтпауға үйретеді. Тура мағынасында аттың тіс...
Көңіл - нәзік, сөз - батыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам көңілінің өте сезімтал, жараланғыш екенін, ал сөздің керісінше өте қуатты, әсері күш...
Хан сырын білгеннің қаны төгіледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның, яғни билігі күшті адамның құпиясын білген кісіге қауіп төнуі м...
«Сіз», «біз» деген ауызға
«мен», «мен» деген түспесін.
«мен», «мен» деген түспесін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамдарды кішіпейіл, сыйлы, бір-біріне құрметпен қарауға шақырады. «Сіз», «біз» деген сө...
Көп сөз - құлақ сарсытар бос сөз.
**Негізгі мағынасы** Көп сөйлей беру әрдайым пайдалы емес. Мағынасы жоқ, артық айтылған сөз адамды жалықтырады, тыңдаушы...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.