Жылан шаққан адам ала жіпті аттамайды.
«Жылан шаққан адам ала жіпті аттамайды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жылан шағып, удың азабын тартқан адам жерде жатқан ала жіпті көрсе, жылан екен деп шошиды, оны аттап өтуге батпайды. Мақал бір рет қатты зардап шеккен адамның кейін шамадан тыс сақ, үркек болып қалатынын айтады. Ол қауіпті нәрседен ғана емес, соған сәл ұқсайтын зиянсыз нәрседен де қорқады. Бұл кейде ақылды сақтық, кейде басынан кешкен қорқыныштың іздері ретінде айтылады. Мақал адамды кінәламайды, тек оның мінезіндегі өзгерістің себебін түсіндіреді.
Образдар мен теңеулер
Ала жіп — түрлі түсті, жолақ-жолақ жүннен есілген жіп. Шөптің арасында жатса, оның жолақтары шынымен жыланның терісіне ұқсайды. Далада жылан шағу сирек емес еді, әсіресе жазда жайлауда, мал бағып жүргенде. Қазақ тілінде «ала жіп аттау» деген тұрақты тіркес те бар, ол уәдені бұзу, сатқындық жасау мағынасында, бірақ бұл мақалда ала жіп сөзбе-сөз, жыланға ұқсас зат ретінде алынған. Мағынасы жағынан «Сүттен аузы күйген суды үрлеп ішер» мақалына жақын.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бір рет алданған, зардап шеккен адамның тым абайлап жүргенін түсіндіргенде, оны ақтап немесе жұбатып айтылады. Кейде жеңіл әзілмен де айтылады: «бәрінен қорқып жүрсің ғой». Үні — түсіністік. Біреудің қорқынышын мазақ ету үшін айтса, дөрекі естіледі. Мысалы: «Былтыр алаяқтарға ақша аударып алдап кетті ғой, енді таныс нөмірден келген хабарламаға да сенбейді. Жылан шаққан адам ала жіпті аттамайды».
Қолданылу жағдаяттары
— Былтыр мұз үстінде құлап, қолын сындырған әже биыл қыста аулаға шығуға қорқып жүргенде, келіні оның көңіліне қарап сөйлейді.
— Бір рет сапасыз көлік сатып алып, алданған жігіт базарда әр көлікті ұзақ тексеріп жатқанда, досы күліп осы мақалды айтады.
— Жолда апатқа ұшыраған жүргізуші енді түнде жол жүрмейтінін айтқанда, жолсерігі оны түсінетінін білдіреді.