Жылан арбаған торғайдай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай қарағанда әлсіреп, дәрменсіз болып қалған адамды не құбылысты білдіреді. Тура мағынасында жылан шаққан торғай қозғала алмай, жантәсілім халде болады. Астарлы мағынасында бір оқыс оқиға, қорқыныш, ауыр сөз немесе күтпеген соққыдан есеңгіреп, жасқаншақтап қалған жанның күйін суреттейді. Мұнда адамның қуаты сөніп, не істерін білмей тұрған сәті меңзеледі.
Образдар мен теңеулер
Жылан — қауіп, қасірет, күтпеген соққының бейнесі. Торғай — әлсіздік, нәзіктік, қорғансыздықтың символы. «Жылан арбау» тіркесі торғайдың жан дүниесін түршіктіріп, жанын қоярға жер тапқызбайтын қатерді елестетеді. Осы образ арқылы халық ауыр әсердің адамды тұсап, тіптен қимылсыз қалдыратынын дәл жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал кенеттен келген күйзеліс, қорқыныш немесе қатты қысымға түскен адамға қатысты айтылады. Мысалы, емтихан кезінде мүлде дайындалмай келген оқушы сұрақты көріп, абдырап, не айтарын білмей қалса, оны «жылан арбаған торғайдай болып отыр» деп сипаттауға болады. Мақал мұндай сәтте сабыр сақтап, үрейге берілмеу керегін де еске салады.