Жортуыл түбі еш,
Сауда түбі - борыш.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жортуылдың, яғни жөнсіз шапқыншылықтың, басқыншылықтың соңы пайда емес, «еш» — босқа кету. Ал сауданың түбі — борыш, яғни есепсіз сауда жасасаң, ақырында қарызға, міндетке кіріптар боласың. Астарлы мағынасы: ойсыз әрекет те, пайда табамын деген шектен тыс құлшыныс та адамды шығынға ұшыратады. Халық мұнда кез келген істің салдарын алдын ала ойлап, есеппен, сақтықпен қимылдауды ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Жортуыл» сөзі тек соғыс не шабуыл емес, орынсыз тәуекелді, біреудің жолына түсу, ретсіз әрекет етуді білдіреді. Оның «түбі еш» деуі — ондай істің нәтижесі жоқ екенін аңғартады. «Сауда» бейнесі кәсіп пен пайда көзін көрсеткенімен, «борыш» сөзі оның тәуекелсіз болмайтынын, қарыз бен жауапкершілік жүктейтінін білдіреді. Яғни мақалда пайда мен зиян қатар жүретін өмір шындығы көрінеді.
Қазіргі өмірде
Бүгін бұл мақалды бизнеске, несиеге, асығыс шешімге байланысты қолдануға болады. Мысалы, адам үлкен табысқа қызығып, ақшасын жоспарсыз жобаға салса, кейін қарызға батып қалуы мүмкін. Сонда жұрт: «Жортуыл түбі еш, сауда түбі — борыш» деп ескерту айтады.
Saýda túbi - borysh.