«Екіндіде ел тастама.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Екінді кезінде, яғни күн еңкейіп, кеш жақындағанда елден шығып, жолға аттанба. Екіндіде шыққан жолаушы алыс ұзамай жатып түн басады, келесі ауылға жетпей, ашық далада қалады. Мақал жолға шығатын мезгілді дұрыс таңдауға кеңес береді. Кеңірек мағынада — уақыты тар қалған кезде ұзақ істі бастама, оны ертең ерте бастаған абзал деген ой.
Образдар мен теңеулер
Екінді — мұсылмандардың бес уақыт намазының бірі, түс пен ақшам арасы; қазақ тұрмысында ол тәуліктің бөлігін атайтын уақыт өлшемі болған: «екінді ауа», «екіндіде». Сағат болмаған заманда уақыт намаз мезгілімен, күн көзімен өлшенген. «Ел тастау» — ауылды артқа қалдырып аттану. Мақал үш сөздік тыйым, сондықтан ақсақалдың қысқа әміріндей естіледі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Кешке қарай жолға жиналған адамды үлкендер тоқтатып, қонып кетуге шақырғанда айтылады. Үні — қамқор ескерту, кейде қонақты ұстап қалудың сыпайы сылтауы. Шұғыл шаруасы бар адамға айтып, кідірту орынсыз. Мысалы, қонақты шығарып салған үй иесі: «Екіндіде ел тастама деген, түнде асудан өту қиын, бүгін қонып, таңертең кетесіздер».
Қолданылу жағдаяттары
— Тойдан кейін кешке қарай кетпек болған қонақтарды отағасы мақалды айтып, түнеп кетуге көндірді.
— Көктемгі тасқын кезінде кешке көрші ауылға малдәрігерге шықпақ болған жігітке әкесі мақалды айтып, таңды күтуге кеңес берді.