Жерді тамшы, ерді қамшы ширатады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жер де, адам да әрекет пен ықпал арқылы жетіледі деген ой айтылады. Тура мағынасында жерге түскен тамшы ылғал беріп, топырақты нәрлендіреді; ал адамды қамшының ізімен ширатады. Астарлы мағынасы: еңбек, тәртіп, талап және тез қолға алынған іс адамды өсіреді, жігерлендіреді. Ер-азамат жалқаулықпен емес, жауапкершілік пен сын арқылы шыңдалады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тамшы» — тіршілік нәрі, күтім мен қамқорлықтың белгісі. Ол жердің құнарын арттырып, өнімді көбейтетін күш ретінде алынған. «Қамшы» — жазалау емес, тәртіп, қатаң талап, намысқа шақырудың бейнесі. «Ер» сөзі тек еркекті емес, мінезі берік, ісі ширақ адамды да аңғартады. Осы екі образ өмірдің жұмсақ қолдауы мен қатаң тәрбиесі қатар қажет екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал оқуда, жұмыста, спортта немесе тәрбие ісінде жиі қолданылады. Мысалы, студент дайындықты соза бермей, күн сайын аз-аздан еңбектенсе, нәтижесі жақсарады; ал мұғалім не жаттықтырушы қатаң талап қойса, жас адам тезірек тәртіпке келеді. Яғни, дамудың кілті — үздіксіз ықпал мен талап.