Жер екеш жер де ауырады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жер екеш жер де ауырады» деген мақалдың тура мағынасы жоқ, бұл — астарлы сөз. Мұндағы ой: тіпті жансыз көрінетін жердің өзі ұзақ уақыт жыртылса, тапталса, күтімсіз қалса, тозады, қуаты кемиді. Адамға қарата айтқанда, әр нәрсенің де шамасы, шегі бар; артық қинау, ауыртпалық пен немқұрайлылық ақыры зиян әкеледі. Кейде бұл сөз адамның жан дүниесіне, денсаулығына не еңбегіне де қатысты айтылады: бәрі де күтім мен мөлшерді қажет етеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жер» — тек топырақ емес, тіршіліктің, төзімнің, ырыстың бейнесі. Жердің «ауыруы» — оның тозуы, құнарсыздануы, әлсіреуі дегенді білдіреді. Осы арқылы халық табиғатқа да жан бітіріп, оны тірі ағзадай қабылдайды. Бұл бейне адамға «әр нәрсенің қадірін біл, шектен аспа, күтіп-бапта» деген ой салады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал экология, еңбек тәртібі, денсаулық сақтау сияқты салаларда өте өзекті. Мысалы, бір шаруашылық бір жерге жыл сайын бірдей дақыл еге берсе, топырақ тозады, өнім азаяды. Сонда осы мақал еске түсіп, жерді ауыстырып егу, тыңайту, демалдыру қажет екені ұғынылады.