Жамандықпен ісі жоқ,
Шығады бір күн кісі боп.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жамандыққа араласпайтын, теріс іс істемейтін адам бір күні толыққанды кісі, яғни адамгершілігі биік тұлға болып қалыптасады. Астарлы мағынасы — жақсы мінез, адалдық, сабыр және таза жүріс адамның қадірін арттырады. Адамды ел бағалайтын деңгейге жеткізетін нәрсе — сыртқы көрініс емес, ішкі тазалық пен дұрыс іс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жамандықпен ісі жоқ» деген тіркес адамның мінезін қара ниеттен, арам әрекеттен аулақ болуымен бейнелейді. Ал «шығады бір күн кісі боп» дегені — жай ғана тіршілік етіп жүрген адамның уақыт өте келе тәрбиесі толысып, сыйлы, парасатты адамға айналуын көрсетеді. «Кісі болу» тіркесі қазақ ұғымында тек ересек болуды емес, кісілікке жетуді, арлы, көргенді, жауапты азамат болуды білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе тәрбие мен орта таңдауда қолданылады. Мысалы, мектепте немесе жұмыста біреу өсекке, алдауға, ұсақ қулыққа араласпай, өз міндетін адал атқарса, жұрт оны сыйлап, сенім артады. Демек, адалдық пен тазалық — адамды биіктететін жол.
Shyǵady bir kún kisi bop.