Кезенген жаудың көзінен сақтан,
сойқанның сөзінен сақтан.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жау кезенгенде оның қимылынан, ал сойқан адам сөйлегенде оның сөзінен сақ болу керек деген ескерту. Астарлы мағынасы — адамға тек ашық қауіптен ғана емес, алдап-арбап сөйлейтін, ішіне бүккен ниеті бар кісінің сөзінен де абай болу қажет. Кейде қауіпті іс алдымен әрекеттен емес, сөзден басталады. Сондықтан ойланбай сену, аңғалдық таныту адамды опық жегізуі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
«Кезенген жау» — ашық жаулық көрсеткен, ниеті анық қарсылас. «Көзінен сақтан» деуі оның ниеті мен қимылын жіті бақыла дегенді білдіреді. Ал «сойқанның сөзі» — зәрлі, уытты, іріткі салатын, арам ойлы адамның тілі. Мұнда сөз де қару сияқты қауіпті екені бейнеленеді. Қазақ танымында тілмен де жара салуға, елді де ірітуге болады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жалған ақпарат, өсек, арандату немесе айлакер адамның сөзіне қатысты жиі қолданылады. Мысалы, біреу әлеуметтік желіде өтірік уәде беріп, адамдарды алдаса, оның сөзіне сенбей, дерегін тексеру керек. Яғни мақал сақ ойлауға, сөздің сыртын емес, ішкі ниетін тануға үйретеді.
soıqannyń sózinen saqtan.