Ұлыңның санасы болса,
Елдің ағасы болар.
Eldiń aǵasy bolar.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал баланың ақылы, ойы, парасаты ерте қалыптасса, ол өскенде елге тірек болатын азаматқа айналады дегенді білдіреді. Тура мағынасында — «ұлың» деп ұрпақты, ер бала тәрбиесін айтып тұр. Астарлы мағынасы — адамды үлкен биікке жеткізетін нәрсе тек күш емес, сана, білім, жауапкершілік және ел қамын ойлау. Ақылды, тәрбиелі ұл өз отбасына ғана емес, тұтас жұртына пайда келтіретін тұлға болады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ұлың» — болашақ ұрпақтың бейнесі, ал «елдің ағасы» — жұртты бастап, жөн көрсететін, сөзі өтімді, беделі бар адам. «Аға» сөзі мұнда жасы үлкен адам ғана емес, ақыл айтатын, бағыт беретін көшбасшы мағынасында қолданылған. Яғни баланың санасы толысса, ол басқаларға үлгі болар деңгейге жетеді деген ой берілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал баланы тек оқыту емес, ойлы, жауапты, елжанды етіп тәрбиелеудің маңызды екенін ескертеді. Мысалы, мектепте белсенді, әділ, ұйымшыл оқушы ертең ауылдың, не қаланың қоғамдық ісіне араласып, жақсы жетекші болуы мүмкін. Сондықтан ата-ана мен ұстаз баланың санасын тәрбиелеуге көңіл бөлуі керек.