Ұл кетті жайына, қыз кетті байына.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бұрынғы қазақ қоғамындағы отбасылық әрі әлеуметтік түсінікті білдіреді: ұл ержеткен соң өз ошағының иесі болып, жеке тіршілікке араласады, ал қыз тұрмысқа шығып, өз жұртымен қоштасып, басқа әулетке келін болады. Тура мағынасында ұл мен қыздың үйден бөлініп, өз жолын табуы айтылса, астарлы мағынасында әр баланың өмірде өз орнын табатыны, ата-ананың перзентін өмірге бейімдеп өсіретіні меңзеледі. Бұл жерде ата-ана баланың ертеңі үшін жауапты, ал бала өз бетінше өмір сүруге даяр болуы керек деген ой бар.
Образдар мен теңеулер
«Ұл» — әулетті жалғастыратын, шаңырақ көтеретін азаматтың бейнесі. «Қыз» — ибалы, тәрбиелі болып, өзге үйдің ұйытқысына айналатын келіннің бейнесі. «Жайына кету» мен «байына кету» тіркестері өмір жолының табиғи заңдылығын көрсетеді: бірі өз шаңырағын түзейді, бірі жаңа отбасының ырысын кіргізеді. Осы арқылы қазақтың отбасы, туыстық және дәстүрлік түсінігі көрінеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал баланың ер жетіп, дербес өмір бастауы туралы ойды білдіру үшін қолданылады. Мысалы, университет бітірген ұл қыз өз қаласында жұмыс тауып, бөлек тұра бастағанда, үлкендер: «Енді өз жолына түсті, ұл кетті жайына, қыз кетті байына» деп, оның есейгенін ишарамен айтады.