Қаз бен үйректің панасы - көл,
Жетім мен жесірдің панасы - ел.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қаз бен үйрек сияқты су құстары көлді паналап, сол жерде тіршілік етеді. Астарлы мағынасы: жетім мен жесірге қорған, тірек болатын күш — ел, жұрт, қоғам. Яғни қараусыз қалған адамды жеке бір отбасы емес, тұтас қауым қолдап-қорғауы керек. Қазақ танымында жетім мен жесірге жәрдем беру — адамгершіліктің, мейірімнің, елдіктің белгісі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қаз бен үйрек» — табиғаттағы қорған іздейтін құстардың бейнесі. Ал «көл» — олардың тыныш мекені, өмір сүру тірегі. Сол сияқты «жетім мен жесір» — қамқорлықты қажет ететін әлсіз жандар, ал «ел» — үлкен пана, сүйеніш, әділ орта. Құстар мен көл арқылы халық адам мен қоғам арасындағы байланысты өте әсерлі суреттеген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өз мәнін жоғалтқан жоқ. Мысалы, ата-анасыз қалған балаға ауыл болып киім, оқу құралын жинап берсе, не жесір анаға көршілер көмек көрсетсе, мақалдың рухы орындалады. Ол қоғамды әлсізді қорғаштауға, жанашыр болуға шақырады.
Jetim men jesirdiń panasy - el.