Үйдің жақсы болмағы ағашынан,
Ердің жақсы болмағы нағашыдан.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: үй салғанда оның жақсы, берік болуы ағашының сапасына байланысты, ал ер адамның жақсы, өнегелі болып өсуіне нағашы жұртының тәрбиесі әсер етеді. Астарлы мағынасы — баланың мінезі мен тәрбиесіне тек әке-шеше емес, нағашы жұрттың да ықпалы зор. Қазақ түсінігінде нағашы — мейірім, қалжың, қамқорлық, кеңдік беретін жақын орта. Сондықтан ер жігіттің көргенді, сабырлы, елгезек болуы сол ортадағы тәрбиемен де қалыптасады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «үй» — тек баспана емес, отбасының береке-бірлігі мен өмірдің тірегі. «Ағаш» — үйдің мықтылығын білдіретін негіз, яғни тәрбиенің сапасына ұқсайды. Ал «ер» сөзі — азаматтық, намыс, жауапкершілік ұғымдарын жинақтап тұр. «Нағашыдан» деу арқылы халық нағашы жұрттың баланың мінезін қалыптастырудағы ерекше орнын бейнелейді. Бұл — туыстықтың тәрбиелік мәнін көрсететін астарлы теңеу.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал баланың тұлға болып қалыптасуында кең орта мен туыстық тәрбиенің маңызын еске салады. Мысалы, жігіттің сабырлы, көпшіл, әдепті болуы оның тек ата-анасынан емес, нағашы жағынан көрген үлгі-өнегесіне де байланысты болуы мүмкін деп айтады. Сондықтан үлкендер баланы жақсы ортаға араластырып, туыстармен сыйластықты сақтауға мән береді.
Erdiń jaqsy bolmaǵy naǵashydan.