Тұзды көп сақтама, су болады.
Қызды көп сақтама, күң болады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал артық сақтаудың, бір нәрсені орынсыз шектен тыс бақылаудың зиянын ескертеді. Тұзды көп сақтасаң, ол ауа тартып еріп суға айналады; яғни заттың өз қасиеті жоғалады. Сол сияқты қыз баланы да орынсыз қысып, еркін өсірмей, шамадан тыс тыйып ұстау оның болмысын кемітіп, қадірін түсіреді деген астар бар. Мұндағы ой — әр нәрсенің өз орны, өз өлшемі бар, шектен асқан қамқорлық та зиян.
Образдар мен теңеулер
Тұз — өмірде қажет, бірақ көп жиналса бұзылатын зат. Бұл — артықтықтың белгісі. Су болып кетуі оның бұрынғы қалпынан айырылғанын білдіреді. Ал «қызды күң болады» дегені тура мағынада емес, тәрбиені қисынсыз қатаңдықпен, бақылаумен жүргізудің ауыр салдарын меңзейді. Яғни еркіндік пен құрмет болмаса, адам бойындағы нәзіктік пен қадір кетеді деген ой айтылады.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал баланы, әсіресе қыз баланы тәрбиелеуде тепе-теңдік қажет екенін еске салады. Мысалы, ата-ана қызын ешқайда жібермей, әр қадамын шектей берсе, ол өз бетімен шешім қабылдауға қиналады. Сондықтан қамқорлық пен сенім қатар жүруі керек. Бұл мақалдың тәрбиелік мәні — асыра бақылаудан сақтандыру.
Qyzdy kóp saqtama, kúń bolady.