Түздегі май құсса, үйдегі қан құсады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сыртта, түзде орын алған бір қиындықтың, ысырап пен жауапсыз әрекеттің салдары үй ішіне ауыр тиетінін білдіреді. Тура мағынасында «түздегі май құсу» — даладағы молшылықтың, берекенің босқа кетуі сияқты; ал «үйдегі қан құсу» — соның өте ауыр шығынға, күйзеліске, азапқа айналуы. Астарлы мағынасы: адам түзде қалай жүрсе де, оның ісі үйінің берекесіне, отбасының тыныштығына әсер етеді. Яғни, сырттағы ерсі қылық, орынсыз шығын, бейберекет тірлік ақыры шаңыраққа зиян келтіреді.
Образдар мен теңеулер
«Май» — тоқшылықтың, ырыс пен дәулеттің белгісі. «Құсса» деген сөз оның қадірсіз шашылуын, зая кетуін аңғартады. Ал «қан құсу» — ең ауыр азаптың, қатты қиналыстың бейнесі. Халық осы екі көркем образды қарсы қойып, бейқамдықтың соңы қасіретке апаратынын өткір жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал ақшаны орынсыз шашу, құмар ойынға салу, не жауапсыз қарызға кіру сияқты әрекеттерге қатысты айтылады. Мысалы, бір адам табысын көңіл көтеруге жұмсап, үйінің қажетіне ақша қалдырмаса, соңында отбасы қиналады. Сондайда: «Түздегі май құсса, үйдегі қан құсады» деп ескерту орынды.