«Туған жерге туың тік.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Туыңды туған жеріңе тік, яғни күшіңді, атағыңды, жетістігіңді туған жерге арна. Ту — елдің, әскердің, абыройдың белгісі; оны тігу — жеңіске, орнығуға белгі қою. Мақал адамды өз жерінде абыройлы болуға, оның атын шығаруға, қажет кезде оны қорғауға шақырады. «Тік» сөзінің екі мағынасы бар: «тіг» деген бұйрық және «тік, жығылмаған» деген сын есім. Сондықтан мақалды «туған жерде туың әрқашан тік тұрсын» деген тілек ретінде де түсінуге болады.
Образдар мен теңеулер
Ту — ұзын сапқа байланған мата, ертеде әскердің алдында ұсталған, оның құлауы жеңілістің белгісі саналған. Ту тігу — бір жерді қорғап қалу, жеңісті жариялау. «Туған — туың» сөздерінің дыбыстас келуі мақалға қысқа ұранның күшін береді. Бүгінде спортшының жеңіс тұғырында ту көтеруі де осы бейнені еске салады: жетістік туған елдің атымен байланады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды жас адамға бата бергенде, туған жерге еңбек сіңірген адамды құттықтағанда, спорттағы не оқудағы жеңісті туған жерге арнағанда айтады. Үні салтанатты, шабыттандыратын. Әзіл не мысқылға лайық емес. Мысалы, облыстық жарысқа аттанған палуанға ауыл ақсақалы: «Туған жерге туың тік, балам», — деп батасын береді.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдан шыққан жас кәсіпкер туған ауылына спорт алаңын салып бергенде, ашылу салтанатында ауыл әкімі осы мақалды айтып алғыс білдірді.
— Мектеп командасы аудандық олимпиададан жүлде алып оралғанда, директор балаларды сапқа тұрғызып қарсы алып, осы мақалды айтты.