Тісің барда ысқыр,
Мұрның барда пысқыр.
«Тісің барда ысқыр, Мұрның барда пысқыр.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Тісің барда ысқыр, мұрның барда пысқыр — яғни мүмкіндігің барда оны пайдалан, кейін кеш болады. Ысқыру үшін тіс керек, тісі түскен қарт ысқыра алмайды; пысқыру үшін мұрын керек. Мақал жастық, денсаулық, күш-қуат, сәтті кез уақытша екенін еске салады: оларды кейінге қалдыру ақылға сыймайды. Мақалды кең мағынада да ұғады: қолыңда күш, мүмкіндік барда іске кіріс, тәуекел ет. Мақалда жеңіл әзіл бар, сондықтан ол ақыл айтудан гөрі көңілді ескерту сияқты естіледі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдың әсері күлкілі тұрмыстық бейнеден туады. Ысқыру — тіс пен ерін арасынан ауаны үрлеп, дыбыс шығару; тіс жоқ болса, ысқырық шықпайды. Пысқыру — мұрынды қатты үрлеп, ат сияқты пыс-пыс ету. Екеуі де дененің ұсақ мүмкіндіктері, бірақ солардың өзі уақытша. Ысқыр мен пысқыр — ұйқасты, ойнақы жұп; мақалды балалар да тез жаттап алады. Ұсақ нәрсені алу арқылы мақал үлкен ойды — өмір мен уақыттың өтпелілігін — жеңіл жеткізеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды жастарды мүмкіндікті жібермеуге шақыру үшін, көбіне әзілмен айтады: жас кезде оқу, саяхаттау, спортпен айналысу туралы. Қарттар өздерін мысалға алып та айтады. Интонациясы — көңілді, жеңіл ақыл. Науқас немесе мүмкіндігі шектеулі адамға айту абайсыздық болуы мүмкін. Мысалы: «Шетелге оқуға шақырып жатыр ғой, барсаңшы, тісің барда ысқыр, мұрның барда пысқыр».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда той болып жатқанда, биге шығуға ұялған жастарға әжесі күліп, осы мақалды айтып, өзі де шеңберге кіреді.
— Жаттығуға еріншек болып жүрген жас футболшыға ардагер бапкер осы мақалды айтып, жастық шақтың тез өтетінін ескертеді.
Murnyń barda pysqyr.