Өлгенге өкпе жүрмейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Өлгенге өкпе жүрмейді» деген мақалдың тура мағынасы — адам дүниеден өткеннен кейін оған ренжіп, өкпелеудің мәні жоқ. Астарлы мағынасы одан да терең: тірі кезінде айтылар сөзді айтып, ренішті дер кезінде тарқату керек, өйткені кешіккен өкпе пайда бермейді. Бұл мақал адамды кешірімге, сабырға және уақыттың қадірін білуге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «өлген» сөзі — қайтып келмейтін, өзгертуге келмейтін жағдайдың бейнесі. «Өкпе» — адам арасындағы түсініспеушілік пен реніштің символы. Екеуінің қатар келуі өмірдің өткіншілігін және кеш қалған өкініштің бос екенін аңғартады. Яғни, адам тірісінде бағалануы, сөз тірісінде айтылуы керек деген ой жатыр.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал туыс, дос не әріптеспен арадағы кикілжіңді созбай, дер кезінде сөйлесіп шешу керегін ескертеді. Мысалы, бір адам әкесіне айтпаған ренішін кейін ол кісі қайтыс болған соң іште сақтап жүрсе, ол өкпеден еш пайда жоқ. Сондықтан мұндайда кешірім сұрап, қарым-қатынасты тірі кезде түзеген дұрыс.