Тегін кісі таз бола ма?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: адамға ештеңе тегін келмейді, әр нәрсенің өз құны, өз өтеуі бар. Астарлы мағынасы: оңай келген дүниенің қадірі де аз, ал еңбекпен, термен, жауапкершілікпен келген нәрсе ғана шынайы бағалы болады. Халық бұл сөз арқылы «тегін» дегенге тым сенбе, әр пайданың артында бір есеп, бір міндет тұруы мүмкін екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «таз бола ма?» деген тіркес бір нәрсенің табиғи түрде болмайтынын, себепсіз нәтиже шықпайтынын бейнелейді. Мұнда таздық нақты ауруды ғана емес, күтімсіздік, салдардың орын алуы деген ойды да меңзейді. Яғни адам басындағы күйдің өзі де себептен туады, сол сияқты өмірдегі кез келген нәтиже де тегін, себепсіз пайда болмайды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал тегін ұсынысқа, жеңіл олжаға, даяр табысқа сақ қарауға үйретеді. Мысалы, интернетте «ақшаңызды екі есе көбейтеміз» деген күмәнді жарнамаға бірден сене салмай, оның артында алдау болуы мүмкін екенін ойлану керек. Сондықтан мақал адамды ойлы болуға, оңай пайдаға алданбауға шақырады.