«Тақ пен бақ егіз.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Тақ — билік, хандық орын; бақ — тағдыр сыйлаған сәттілік. Мақал оларды егізге теңейді: біреуі бар жерде екіншісі де болады. Бір жағынан, билікке тек күш пен ақылмен емес, бақтың арқасында жетеді; екінші жағынан, бақ тайса, тақ та шайқалады, тақтан айырылса, бақ та кетеді. Мақал биліктің кездейсоқ әрі тұрақсыз екенін, оның сәттілікпен тығыз байланысын аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мақал бір ғана қысқа теңеуге құрылған. Тақ пен бақ дыбысы жағынан да жақын, бір әріппен ғана ажыратылады; бұл дыбыс үндестігі олардың мағыналық туыстығын күшейтеді. Егіз — бір құрсақтан бірге туып, бір-бірінен ажырамайтын, ұқсас жандар. Қазақ ертегілерінде бақ құсы кімнің басына қонса, сол хан сайланатын; бақ пен тақтың егіздігі осы ұғымнан да шығады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды билік пен мансаптың сәттілікпен байланысы туралы әңгімеде айтады: біреу күтпеген жерден лауазымға ие болғанда немесе, керісінше, жоғары орнынан кенет түскенде. Тарих сабағында хандардың тағдырын талқылағанда да орынды. Интонациясы — байсалды ой, кейде мысқыл. Мысалы: «Әкім болып еді, бір жылда орнынан кетті. Тақ пен бақ егіз, біреуі кетсе, екіншісі де қалмайды».
Қолданылу жағдаяттары
— Мектепте тарих сабағында хан тағына кездейсоқ отырған билеуші туралы оқығанда, мұғалім тақ пен бақтың егіз екенін айтады.
— Ауылда әкім ауысқан күні шайханада отырған ақсақалдар бұрынғы әкімнің тез ұмытылғанын осы мақалмен түйіндейді.