Абзал арын ойлайды,
Надан дүниеге тоймайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Абзал адам ең алдымен арын, намысын, адамдық қадірін ойлайды. Ол үшін абырой — дүниеден қымбат. Ал надан кісі дүниеқоңыз келеді: қанша мал-мүлік, байлық жиса да, көзі тоймайды, қанағат таппайды. Мақал тура мағынасында жақсы адам мен надан адамның айырмасын салыстырады, ал астарлы мағынасы — рухани байлық пен нәпсіқұмарлықтың арасы жер мен көктей екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «арын ойлау» — адалдықты сақтау, ұяттан аспау, ел алдында таза жүру деген сөз. «Дүниеге тоймау» — байлыққа шексіз құмарлық, ашкөздік, қанағатсыздықтың бейнесі. Халық арды биік, дүниені өткінші құндылық ретінде қарсы қояды. Осы арқылы адамды сыртқы молшылықтан гөрі ішкі тазалыққа жақын болуға шақырады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, бір адам қызметте өссем деп заңсыз жолға бармай, адал еңбегімен беделін сақтаса, ол — арды ойлаған адам. Ал тек ақша үшін өтірік айтып, ұрлық жасап, ешқашан тоқтамайтын жан — дүниеге тоймайтын адам. Мақал бізге қанағат пен ар-ұятты бірінші орынға қоюды үйретеді.
Nadan dúnıege toımaıdy.