Өзі жарымағаннан сарқыт дәметпе.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Өзі жарымағаннан сарқыт дәметпе деген мақалдың тура мағынасы — өзі жеткілікті болмай, өзі жеп-ішуге де жетпей отырған адамнан артылған дәм күтпе деген сөз. Астарлы мағынасы — жағдайы жоқ, қолында мүмкіндігі аз адамнан үлкен көмек, мол сый не артық пайда күтудің жөні жоқ. Мұнда біреудің шамасын білу, орынсыз талап қоймау, үмітті ақылмен өлшеу керек екені айтылады.
Образдар мен теңеулер
«Жару» сөзі мұнда адамның кеңдігі, молшылығы, ырысы дегенді білдіреді. «Сарқыт» — бір дастарқаннан қалған үлес, артылған дәм. Яғни, өзіне жетпегеннің артылғанын күтудің өзі қисынсыз екенін бейнелейді. Халық бұл арқылы тұрмыстық көріністі алып, өмірлік сабақ береді: адам алдымен өз жағдайын түзеуі керек, содан кейін ғана өзгеден дәметуге болады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды біреуден орынсыз сұрану, басқаның есебінен пайда күту кезінде қолдануға болады. Мысалы, өзі қарызға белшесінен батып жүрген адамнан тағы да ақша сұрай беру дұрыс емес. Мұндайда «Өзі жарымағаннан сарқыт дәметпе» деп, әркімнің шамасын ескеруге шақырады.