Отанын сатқан - ант атқан.
«Отанын сатқан - ант атқан.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Отанын сатқан адамды өзі берген анты атады, яғни ол қарғысқа ұшырайды, түбі оңбайды. Ант — ең киелі уәде, оны Отан алдында, елдің алдында береді. Мақал Отанға опасыздық жасауды сол антты бұзумен тең көреді, ал халық ұғымы бойынша антын бұзған адамды өз анты жазалайды. Сатқындықтың салдары адамның өз басына қайтады: ол абыройынан, ел сенімінен, бақытынан айырылады.
Образдар мен теңеулер
«Ант атсын» — қазақтың ауыр қарғыстарының бірі, антыңды бұзсаң, ант өзі жазаңды берсін деген мағынада. «Ант атқан» — сол қарғыс тиген, антын бұзғаны үшін жазаланған адам. Халық ұғымында ант тірі күш сияқты: оны бұзған адамды өзі іздеп тауып, жазалайды. Мақал «сатқан» мен «атқан» сөздерін ұйқастырып, сатқындық пен жазаны бір-біріне тікелей байлайды: бірі болса, екіншісі сөзсіз.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Сатқындық туралы, ел тарихындағы опасыздықты айыптағанда айтылады. Үні ауыр, қарғысқа жақын, сондықтан күнделікті ұрыс-керісте, ұсақ ренішке айту орынсыз. Әскери ант беру туралы әңгімеде де жарасады. Мысалы: «Әскерде ант қабылдаған күні ағам: Отанын сатқан — ант атқан, бұл сөзді ұмытпа деп айтты».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл кітапханасындағы кездесуде ардагер жастарға соғыс кезіндегі сатқындардың тағдырын айтып, сөзін мақалмен түйіндеді.
— Ант қабылдауға дайындалып жатқан ұлына әкесі осы сөздің мағынасын түсіндірді.