Отанға опасыздық еткенің - өз түбіңе жеткенің.
«Отанға опасыздық еткенің - өз түбіңе жеткенің.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Отанға опасыздық жасаған адам ең алдымен өзін жояды, өз түбіне өзі жетеді. Мақал сатқындықтың зардабы басқаға емес, сатқынның өз басына тиетінін айтады: ол ел сенімінен, туған жерінен, абыройынан, ұрпағының құрметінен айырылады. Жауға сатылған адамға жау да сенбейді, өз елі оны кешірмейді. Опасыздық өзіңе-өзің ор қазумен, өз тамырыңа балта шабумен тең.
Образдар мен теңеулер
«Түбіне жету» — біреуді құрту, жоқ қылу деген тіркес. Түп — ағаштың тамыры, үйдің іргесі, әулеттің негізі. Мақалда бұл тіркес адамның өзіне қаратылған: өз түбіңе жету — өз тамырыңды кесу. Отан адамның түбі, тамыры ретінде көрінеді: одан бас тартқан адам тамырынан айырылған бұтақ сияқты қурайды. «Еткенің» мен «жеткенің» ұйқасы ойды қысқа үкімге айналдырады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Сатқындық, елге қиянат туралы салмақты әңгімеде, тәрбие сағатында айтылады. Ел мүддесін жеке пайдаға айырбастағысы келген адамға ескерту ретінде де қолданылады. Ұсақ жанжалға, жай келіспеушілікке айту орынсыз. Мысалы: «Ел байлығын жат елге жасырын сатқан адам ақыры түрмеге түсті. Отанға опасыздық еткенің — өз түбіңе жеткенің».
Қолданылу жағдаяттары
— Тарих мұражайында экскурсовод бір сатқынның аянышты тағдырын айтып, сөзін мақалмен аяқтады.
— Ауыл жиынында ақсақал ата-баба жерін шетелдікке арзанға сатпақ болған жігітке осы сөзбен ескерту жасады.