Некесіздің малы арам,
Тілсіздің дауы арам.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адалдық пен жауапкершілікті қатар қояды. Бірінші жолда некесіз келген малдың, яғни заңды, жөнді жолмен табылмаған дүниенің берекесі болмайтыны меңзеледі. Екінші жолда тілсіздің дауы арам делініп, өз ойын айта алмайтын, ақылдаса алмайтын адамның ісі де шырғалаңға түсетіні аңғарылады. Астарында: әр нәрсе өз орнымен, өз жолымен болуы керек; адал жолмен келген ырыс қана құт әкеледі, ал сөзін айта алмайтын, дәлелін келтіре алмайтын жан әділдікке жете алмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мал» — тек төрт түлік емес, жалпы дүние-мүлік, табыс, несібе ұғымы. «Арам» сөзі рухани да, тұрмыстық та лас, дұрыс емес жолды білдіреді. «Тілсіз» — үнсіз адам ғана емес, ойы ашылмаған, өз құқын қорғай алмайтын жанның бейнесі. «Дауы арам» тіркесі даудың өзі де, оның шешімі де қисынсыз, күмәнді болатынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал заңсыз табысқа, алдап алған пайдаға, не келісімсіз жасалған іске қатысты айтылады. Мысалы, біреу құжатсыз сауда жасап, кейін дауға қалып қойса, жұрт «арам жолдың соңы — дау» деп ескертеді. Сондай-ақ, келіссөзде өз ойын ашық айта алмаған адам әділ шешімге қол жеткізе алмайды.
Tilsizdiń daýy aram.