Күншілге өлімнен өзге ем жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жақын, өйткені ол адам мінезін бейнелеп айтылған. Астарлы мағынасы: күншіл, яғни өзгенің жетістігіне іш тартып, көре алмайтын адамға ешқандай ақыл да, насихат та оңай әсер етпейді. Мұндай адам өз кемшілігін түзегеннің орнына, өзгеге қызғанышпен қарай береді. Сондықтан оның ішкі дерті өте ауыр, оны тоқтататын ең соңғы шек — өмірдің өзі ғана деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «өлім» сөзі тікелей қаза мағынасында емес, күншілдіктің асқынған, емге келмейтін рухани дерт екенін көрсететін қатқыл образ. Ал «ем жоқ» деу — мұндай мінездің жазылуы қиын, себебі оның түп-тамыры адам бойындағы қызғаныш, тәкаппарлық, қанағатсыздықпен байланысты екенін білдіреді. Яғни бұл жерде күншілдік ауруға теңеліп отыр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің табысына қуана алмайтын, әлеуметтік желіде де басқаны төмендетіп отыратын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, әріптесі қызметте өссе, оны құттықтаудың орнына сыртынан жамандайтын адам туралы: «Ол тым күншіл, оған ақыл жүрмейді» деуге болады. Мұндай сөз адамды қызғаныштан арылып, өз еңбегіне назар аударуға шақырады.