Қонақ келсе - құт, қарақшы келсе - жұт
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қазақ халқы қонақты әрдайым ырыс пен берекенің белгісі санаған. Сондықтан «қонақ келсе – құт» дегені үйге сыйлы адам келсе, шаңыраққа қуаныш, береке, жақсы тілек бірге келеді дегенді білдіреді. Ал «қарақшы келсе – жұт» дегені жаман ниетті, зұлым адам келсе, үй иесіне де, елге де кесірі тиеді, тыныштық бұзылады деген астарлы ойды аңғартады. Бұл мақал жақсылық пен жамандықтың екі түрлі әсерін салыстырып тұр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «құт» сөзі — молшылық, береке, жақсылықтың символы. Ал «жұт» — қырғын, шығын, кесапат, жамандықтың бейнесі. Қонақ пен қарақшы — бір-біріне қарама-қарсы екі тұлға: бірі сыйластық пен қуанышты әкелсе, екіншісі қауіп пен үрей әкеледі. Осы арқылы халық адамды ниеті мен ісіне қарап бағалаған.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өз мәнін жоғалтқан жоқ. Үйге жақсы адам келсе, әңгіме де жарасып, көңіл көтеріледі, пайдалы ақыл айтылады. Мысалы, алыс жолдан келген сыйлы туыс не дос үйге кірсе, отбасы қуанып, дастарқанын жайып, құрмет көрсетеді. Ал зиянды, арам пиғылды адамнан сақ болу керектігі де ескертіледі.