Қойдың басы - құданың асы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қазақ дастарқанында қойдың басы ең қадірлі ас болып, оны құдаға тарту ету. Астарлы мағынасы — құда-жекжатты ерекше құрметтеу, келген қонақты лайықты сыйлау, үлкенге ізет көрсету. Қазақ салтында сыйлы адамға ең дәмді, ең мәртебелі үлес беріледі. Сондықтан бұл сөз туыстық байланыс пен құдалықтың қадірін, қонаққа деген ілтипатты білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қойдың басы» — берекелі дастарқанның, сый-құрметтің белгісі. Ал «құданың асы» деген тіркес құданың жай қонақ емес, ерекше орны бар, қадірлі адам екенін аңғартады. Қойдың басын ұсыну арқылы үй иесінің кеңпейілдігі, әдептілігі, салтты білуі көрінеді. Бұл образдар қазақ қоғамындағы сыйластық пен мәртебе өлшемін бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды адамдар құрметті қонаққа ерекше ілтипат танытқанда немесе құдаларды сыйлап қарсы алғанда қолданады. Мысалы, үйлену тойында құдалар келгенде ең жақсы орын беріліп, дастарқанның басы соларға ұсынылса, жұрт «Қойдың басы - құданың асы» деп айтады. Бұл — дәстүрдің әлі де қадірлі екенін көрсететін сөз.