Кісі елінде сұлтан болғанша,
Өз еліңде ұлтан бол.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өз туған жерін, өз елін бәрінен биік қоюы керек екенін айтады. Тура мағынада: бөтен елде жоғары қызметте, беделді адам болғаннан гөрі, өз еліңде қарапайым болсаң да, туған жұртыңнан ажырама деген ой жатыр. Астарлы мағынасы — адамға атақ пен мансаптан бұрын елге адалдық, тамырға беріктік, туған жердің қадірі маңызды. Қайда жүрсең де, өз еліңнің перзенті болып қалу — үлкен намыс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сұлтан» — биік мәртебе, билік, абырой символы. Ал «ұлтан» — етіктің табаны, яғни ең төмен, қарапайым бөлік. Осы екі сөз арқылы мақал шен мен дәрежені салыстырады: жат жерде биік болғанша, өз еліңде қарапайым болу артық деген ойды береді. Бұл теңеу мақтан мен атақтың сыртқы екенін, ал туған жердің рухани құны әлдеқайда жоғары екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал шетелде не үлкен қалада мансап қуып жүріп, өз ауылын, елін ұмытпау керек деген жағдайда айтылады. Мысалы, бір жас маман шетелде жақсы қызмет ұсынса да, еліне қайтып келіп, ауыл мектебінде еңбек етуді таңдаса, жұрт оның елжандылығын осы мақалмен бағалайды.
Óz elińde ultan bol.