Кеудесі түкті Жер-ана,
Құт дарыт та, жарылқа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал Жер-ананы тіршіліктің бастауы, ырыс пен несібенің көзі ретінде қастерлейді. «Кеудесі түкті» деген тіркес жердің құнарын, мейірімін, мол берекесін бейнелейді. Адам жерден қорек алып, еңбегінің жемісін соның арқасында көреді. Сондықтан мақалдың тура мағынасы — жерге тілеп, одан құт-береке сұрау; астарлы мағынасы — табиғатты аялау, жердің қадірін білу, еңбектің нәтижесін жермен байланыстыру.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «Жер-ана» — туған анадай қамқор, асыраушы күштің символы. «Кеудесі түкті» деген бейне жердің шөбі шүйгін, топырағы құнарлы, ырысы мол екенін аңғартады. «Құт дарыт» — береке бер, несібе қондыр деген тілек, ал «жарылқа» сөзі молшылық пен игілік сұрау мәнін күшейтеді. Бұл образдар жерді жай ғана топырақ емес, адамға жан бітіретін қасиетті құбылыс ретінде танытады.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал жерді ұқыпты пайдалану, егіншілікке жауапкершілікпен қарау, табиғатты ластамау сияқты ойларға үндейді. Мысалы, шаруашылық иесі тыңайтқышты ретімен қолданып, жердің құнарын сақтаса, мол өнім алады. Яғни мақал адамды жерге құрметпен қарап, берекені еңбектен күтуге шақырады.
Qut daryt ta, jarylqa.