Алыс жермен құда болсаң,
Түйе-түйе ас келер;
Жақын жермен құда болсаң,
Түйе-түйе сөз келер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал құдалықтың да жақындық пен қашықтыққа қарай әртүрлі нәтиже беретінін аңғартады. Алыс жермен құда болсаң, жол алыстығына қарамай, сый-сияпат, жөн-жоралғы, ас-берекесі мол келеді. Яғни алыстан келген құда-құдағилар құр қол келмей, дәстүрге сай мол дастарқан, кәде, тарту алып келеді деген ой бар. Ал жақын жермен құда болсаң, жол қысқа болғандықтан, келіп-кетуі жиі болып, сөз көбейеді: арыз, әңгіме, өсек, реніш те арта түседі. Мұнда астарлы мағынасы — аралас-құраластықта шектен шығатын сөз бен тұрақсыз мінез көбіне жақындықта байқалатынын ескерту.
Образдар мен теңеулер
“Түйе-түйе ас” — молшылықтың, береке мен қонақкәденің бейнесі. Түйе — қазақ ұғымында жүк көтеретін, көп нәрсені алып жүретін ірі мал, сондықтан мұнда қомақты сый, үлкен дастарқан меңзеледі. Ал “түйе-түйе сөз” — көп сөз, бос әңгіме, ел ішіндегі дақпырт пен қайшылықтың символы. Яғни ас мол болса да, сөз де молаяды деген ишара бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал туыстық қатынаста да, құда-жекжат араласында да орнымен сөйлеу, артық сөзге ермеу керегін еске салады. Мысалы, бір ауылдағы екі әулет қыз алысып, қыз беріскен соң, күнде-күнде араласа беріп, ұсақ реніштер көбейіп кетуі мүмкін. Сонда үлкендер “сөзді азайтып, сыйды көбейтіңдер” деп осы мақалға сүйеніп ескертеді.
Túıe-túıe as keler;
Jaqyn jermen quda bolsań,
Túıe-túıe sóz keler.