Екпей егін шықпас,
Үйренбей білім жұқпас.

Негізгі мағынасы

Бұл мақал еңбексіз, әрекетсіз нәтиже болмайтынын айтады. Тура мағынада егін егіп, күтім жасамаса, өнім шықпайды. Астарлы мағынада білім де дәл сол сияқты: адам оқымаса, тыңдамаса, жаттығып, ізденбесе, білім бойына сіңбейді. Яғни кез келген жетістікке жету үшін алдымен талпыныс, үйрену және тұрақты еңбек керек.

Образдар мен теңеулер

Мақалдағы «егін» — адамның еңбегі мен әрекетінің белгісі, ал «білім» — рухани байлықтың бейнесі. «Екпей» сөзі әрекет етпеуді, бастама көтермеуді білдірсе, «үйренбей» сөзі дайын күйінде нәтиже күтудің қате екенін көрсетеді. Егіннің шығуы мен білімнің жұғуы қатар алынуы арқылы халық еңбек пен оқудың ортақ заңын шебер салыстырған.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Қазіргі заманда бұл мақал оқуда, жұмыста, кәсіпте өте орынды айтылады. Мысалы, студент емтиханға дайындалмай, тек сәттілікке сенсе, жақсы нәтиже күтпеуі керек. Сол сияқты жаңа мамандық үйренгісі келген адам күнде уақыт бөліп, жаттығып, тәжірибе жинамаса, шеберлік қалыптаспайды. Мақал адамды жалқаулықтан сақтап, табандылыққа үндейді.