Қанаттыға қақтырма,
Тұмсықтыға шоқытпа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әлсізге зәбір көрсетпе, қорғансызды жәбірлеме дегенді білдіреді. Тура мағынасында құстың қанаттысын қақтырмау, тұмсықтысын шоқытпау айтылса, астарлы мағынада адамға, әсіресе әлсіз, кіші, қорғансыз жанға тиіспей, оған қиянат жасамау керек деген ой жатыр. Халық мұнда мейірім, әділдік, жанашырлықты дәріптейді.
Образдар мен теңеулер
«Қанатты» дегені — еркін ұшатын, бірақ сол еркіндігіне кедергі келтіруге болмайтын тіршілік иесі. «Тұмсықты» — әлсізді шоқып, мазасын алатын құс бейнесі арқылы біреудің тыныштығын бұзбау меңзеледі. Яғни құсқа қатысты әрекет адам қарым-қатынасының символы ретінде алынған: күштісі әлсізге үстемдік көрсетпесін деген терең тәлім бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал мектепте, жұмыста, отбасында әлсізді қорламау, біреудің абыройын түсірмеу сияқты жағдайларда қолданылады. Мысалы, сыныптастары жаңа келген баланы келемеждеп жатса, мұғалім: «Қанаттыға қақтырма, тұмсықтыға шоқытпа» деп, оны қорғауға және достыққа шақырады.
Tumsyqtyǵa shoqytpa.