Қайғысыздан сақ бол,
Қайғылыға жақ бол.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды екі түрлі мінезге үйретеді: орынсыз алаңсыз, сезімсіз жандардан сақ болуды және қайғыға душар болған адамға жақын болып, демеу беруді айтады. Тура мағынада — біреудің көңіл күйіне қарай сақтық пен жанашырлық таныту. Астарлы мағынада — өмірде ойсыз, жауапсыз, басқаның мұңын түсінбейтін адамнан зиян келуі мүмкін, ал қайғы көрген жанға қол ұшын беру — адамдықтың белгісі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қайғысыз» сөзі тек мұңсыз адамды емес, жүрексіз, қамсыз, ел тағдырын ойламайтын кісіні де меңзейді. «Сақ бол» дегені — ондай адамға соқыр сенбе, сөзі мен ісіне байыппен қара деген ескерту. Ал «қайғылыға жақ бол» — мұңды жанды жатсынбай, оған жылы сөз айтып, сүйеу болу деген бейне. Яғни мақал адамды мейірім мен сақтықтың тепе-теңдігін ұстауға шақырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе достық, жұмыс, отбасы қатынасында маңызды. Мысалы, қызметтес адам үнемі бәріне селқос қарап, жауапкершіліктен қашса, одан сақ болған дұрыс; ал жақыныңыз қиындыққа тап болса, оны жалғыз қалдырмай, көмектескен жөн. Бұл — жанашырлық пен парасаттың өлшемі.
Qaıǵylyǵa jaq bol.