Ішек, қарын ет болмайды,
Өсекшіде бет болмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ішек пен қарыннан ет шықпайды, яғни олардың табиғаты ет болуға келмейді. Астарлы мағынасы: өсекші адамнан ұят та, абырой да күту қиын. Өсекке әуес кісі біреудің сөзін тасып, ел арасына іріткі салады, сондықтан оның беті, яғни ар-намысы мен беделі болмайды деген ой айтылады. Мақал адам мінезінің жаман қылығын әшкерелеп, өсектен сақтандырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ішек, қарын» — адамның ішкі ағзалары ғана емес, өз орнынан ауытқымайтын, өзгермейтін нәрсенің бейнесі. Ал «ет болмайды» дегені — табиғатынан басқа сипатқа айналмайтынын білдіреді. «Бет болмайды» тіркесі қазақ ұғымында ұят, абырой, кісі алдында сыйлы болу деген мағына береді. Яғни өсекші адам сөзінің салмағы жоқ, бетке ұстар қасиеті аз деген астар жатыр.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Әсіресе әлеуметтік желіде біреуді ғайбаттап, тексерілмеген сөз тарату көбейген кезде айтылады. Мысалы, бір ұжымда бір қызметкер туралы жалған өсек таратып, оның беделіне нұқсан келтірсе, үлкендер «өсекшіде бет болмайды» деп тоқтам айтады. Мұның мәні — өсек адамның өзін де, айналасын да төмендетеді.
Ósekshide bet bolmaıdy.