Есігі жаманның үйіне барма,
Шешесі жаманның қызын алма.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адаммен араласқанда оның отбасы тәрбиесіне, мінезіне және тұрмыс-тіршілігіне назар аудару керек екенін ескертеді. Тура мағынада «есігі жаман» — үйі күтімсіз, тәртібі нашар, қонаққа ыңғайсыз үй дегенді білдіреді. «Шешесі жаманның қызы» дегені — анасының тәрбиесі әлсіз, көргені мен өнегесі кем қызға ишара. Астарлы мағынасы: адам болмысын, әсіресе отбасындағы тәлімді сыртқы белгісінен-ақ байқауға болады; сондықтан дос таңдауда, құда түсу сияқты маңызды істе ойланбай асықпау керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «есігі» үйдің ғана емес, сол әулеттің берекесі мен мәдениетінің символы. Есігі таза, жөнді үй — тәртіп пен сыйластықтың белгісі. Ал «шешесі» — қыз тәрбиесінің өзегі, өйткені қазақ ұғымында қыз анадан үлгі алады. Демек, мақал ана тәрбиесінің қыз мінезіне тікелей әсер ететінін көркем түрде жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды сырт келбетіне емес, отбасы мәдениетіне қарап бағалау керек деген оймен қолданылады. Мысалы, бір жігіт болашақ қалыңдығының отбасы мүшелерінің сыйласымын, үйдегі тәртіп пен қарым-қатынасын байқап барып шешім қабылдайды. Сонда ол кейінгі өкініштен сақтанады.
Sheshesi jamannyń qyzyn alma.