Ел ағасы іріткішіл болса,
Елін жауы шабар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ел басқарған, сөз ұстаған, үлкендік иесі дұрыс болмаса, оның зардабы тұтас жұртқа тиетінін айтады. Тура мағынасында — елдің ағасы іріткі салса, ел әлсірейді, ал араздыққа ұрынған жұртты жау оңай басып алады. Астарлы мағынасы — басшы, беделді адам немесе ел ішіндегі ықпалды кісі татулықты сақтамаса, бірлік бұзылып, халық қорғансыз қалады. Сондықтан ел ағасының мінезі мен ісі көпке үлгі болуға тиіс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ел ағасы» — тек жасы үлкен адам емес, елге сөзі өтетін, бағыт көрсететін тұлға. «Іріткішіл» сөзі — іріткі салушы, араға сызат түсіруші деген бейне. Ал «жауы шабар» деген тіркес жаудың күш алуы, ішкі алауыздықты пайдаланып елге үстемдік етуі дегенді білдіреді. Яғни жау сырттан келсе де, оған жол ашатын нәрсе — ішкі берекесіздік.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал ұйымға, ұжымға, тіпті отбасына да қатысты. Егер басшы әділетсіз болып, адамдарды бір-біріне айдап салса, жұмыс та, ынтымақ та бұзылады. Мысалы, ауылдың беделді азаматы руға, туысқа бөліп сөйлеп, жұртты қырғи-қабақ қылса, ортақ іс тоқтап, елдің ынтымағы әлсірейді.
Elin jaýy shabar.