Қансоқта жеген ит тоймайды,
Пара алған би оңбайды.
«Қансоқта жеген ит тоймайды, Пара алған би оңбайды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Қансоқта, яғни қаны сорғалаған жас ет жеген ит тоймайды, пара алған би оңбайды дейді. Қанның дәмін татқан ит одан сайын қомағайланып, тағы да қан іздейді; пара алған би де бір алғанына тоқтамай, келесісін күтеді, ақыры ар-намысынан айырылып, жаман атқа қалады. Мақал парақорлықтың әдетке, тойымсыз құмарлыққа айналатынын айтады: бір рет алған пара адамды арылмас жолға түсіреді.
Образдар мен теңеулер
Қансоқта — қаны әлі сорғалап тұрған жас ет; құсбегілер оны қыран құсты семірту үшін берген. Ит қансоқта жесе, дәміне құмартып, қомағайланып кетеді, малға шабатын да осындай ит. Пара мен қансоқта қатар қойылған: екеуі де тәтті көрінеді, бірақ тойымсыздыққа әкеледі. «Тоймайды» мен «оңбайды» етістіктері ұйқасып, иттің ашкөздігі мен бидің азғындауын бір қатарға қояды.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды пара алған, жемқорлыққа үйренген лауазым иесі туралы айтады. Ашу, әшкерелеу реңкімен естіледі. Жастарға да ескерту ретінде: бір рет алсаң, тоқтай алмайсың деп айтылады. Мысалы: «Алдымен кішкене сыйлық алды, енді ашық ақша сұрайды — қансоқта жеген ит тоймайды, пара алған би оңбайды».
Қолданылу жағдаяттары
— Жер телімін ақшаға бөліп жүрген шенеуніктің ісі сотқа жеткенде, ауыл тұрғындары «Пара алған би оңбайды» деп бастарын шайқайды.
— Жол полициясына жұмысқа кірген ұлына әкесі мақалды айтып, бір рет те пара алмауды өтінеді.
Para alǵan bı ońbaıdy.