Бөрі баласын асырағанмен ит болмас.
«Бөрі баласын асырағанмен ит болмас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Қасқырдың күшігін үйге әкеліп, иттің қасында асырап-бағсаң да, ол ит болмайды: өскен соң бәрібір табиғатына тартып, малға тиеді не далаға кетеді. Мақал туа біткен болмыстың тәрбиемен толық өзгермейтінін айтады. Көбіне жақсылықты бағалай алмайтын, көрген қамқорлығына қарамастан бұрынғы қатыгез мінезіне қайтатын адам туралы айтылады. Бұл тәрбиенің пайдасын жоққа шығару емес, кей мінездің тамыры терең екенін ескерту.
Образдар мен теңеулер
Бөрі мен ит қазақ ұғымында туыс, бірақ қарама-қарсы жандар: ит — малды күзететін, иесіне адал серік, бөрі — сол малдың жауы. Бөлтірікті ұстап алып асырау ауылда болған жағдай, бірақ өскен соң ол ауыл малына қауіп төндірген. Мақалдағы «бөрі» сөзі көркем, көне атау, ол қасқырдың жабайы, еркін бейнесін күшейтеді. «Асырағанмен» жалғауы күш-жігердің бекер кететінін меңзейді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көп жақсылық көріп, бәрібір опасыздық жасаған адам туралы, ренжіп не сақтандырып айтады. Біреуге сенім артудан бұрын ескерту ретінде де қолданылады. Адамның шыққан тегіне, ұлтына, отбасына қарап кемсіту үшін айту орынсыз: мақал іс-әрекет пен мінезге қатысты, тұқымға емес. Мысалы: «Қанша қамқорлық жасасаң да, әдетін тастамады. Бөрі баласын асырағанмен ит болмас».
Қолданылу жағдаяттары
— Шаруа күшік кезінде тауып алып асыраған бөлтірігінің бір түні қорадағы қоздарды жарақаттағанын көріп, мақалды айтты.
— Көрші ақсақал қайта-қайта қарыз алып, бірде-біреуін қайтармаған танысына тағы ақша бергісі келген баласын осы мақалмен ескертті.