Бай күйігі сыртта,
Бала күйігі іште.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал байлық пен балаға қатысты қайғының айырмасын көрсетеді. Бай адам мал-мүлкінен айырылса, күйігі көбіне сыртқа білінеді: ол есеппен, көзге көрінерлік шығынмен өлшенеді. Ал балаға келген қайғы — жүрекке түскен ауыр жара, оны адам іште сақтап, үнсіз көтереді. Яғни, малдың орны толуы мүмкін, ал балаға деген мейірім мен аналық-балалық байланыс қайғыны әлдеқайда терең сездіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бай күйігі» дегені — дүние, мал, дәулет жоғалтудың салдары. «Сыртта» сөзі қайғының сырт көзге анық көрінетінін білдіреді. Ал «бала күйігі» — ұрпаққа, перзентке қатысты уайым, мұң. «Іште» деген сөз бұл қасіреттің жан дүниені іштен жейтінін, адамның көп жағдайда оны жария етпей, жүрегінде сақтайтынын аңғартады. Қысқа ғана сөзбен байлық пен перзент қадірі салыстырылған.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, біреу үйі өртеніп, мүлкін жоғалтса, ол шығынды қайта тауып алуға болады. Ал бала ауырып қалса не қиын жағдайға түссе, ата-ана үшін ең ауыр сынақ сол болады. Сондықтан бұл мақал адамға заттық байлықтан гөрі жанды, ұрпақты, отбасы амандығын жоғары қоюды ескертеді.
Bala kúıigi ishte.